Przejdź do głównej treści
20200130

Źródła ateizmu we wczesnej nowożytności i Oświeceniu

Data: 30.01.2020 - 06.03.2020
Miejsce: Instytut Filozofii UJ, Grodzka 52, s. 25
Organizator: Zespół badawczy projektu Między sekularyzacją a reformą. Racjonalizm religijny końca XVII wieku i epoki Oświecenia, realizowanego przy wsparciu finansowym Narodowego Centrum Nauki
Kontakt: religious.rationalism@iphils.uj.edu.pl

Wykład i warsztat prof. Winfrieda Schrödera (Uniwersytet w Marburgu) w ramach anglojęzycznego seminarium badawczego „Oświecenie a religia”

Ateizm jako twierdzenie filozoficzne, to jest zaprzeczanie istnieniu wszechmocnego, wszechwiedzącego i dobrego Stwórcy, należy odróżnić od heterodoksji, antyklerykalizmu czy postaw antychrześcijańskich. Moment pojawienia się tak zdefiniowanego ateizmu nie został jak dotąd jednoznacznie ustalony. Niektórzy badacze, na przykład Georges Minois i Tim Whitmarsh, uważają, że nieprzerwana tradycja filozoficznego ateizmu istnieje od starożytności. Inni (Michael J. Buckley czy Gavin Hyman) sądzą, że podobnie rozumiany ateizm pojawił się dopiero w Oświeceniu wraz z myślicielami takimi jak Diderot czy d’Holbach. Uczeni spierają się także w kwestii czynników, jakie wpłynęły na krystalizację poglądów ateistycznych. Wskazują m.in. na rolę deizmu i nowożytnych ataków na Biblię, ale także na sceptycyzm (pyrronizm), pojawienie się nauk przyrodniczych czy wreszcie nowożytnych nurtów politycznych, które dążyły do obalenia instytucji wspieranych przez chrześcijaństwo (np. ancien régime’u).

Podczas wykładu 5 marca 2020 roku prof. Winfried Schröder omówi powyższe zagadnienia, odwołując się do mało znanych źródeł historycznych. Przedstawi tak zwaną littérature clandestine (literaturę sekretną), dystrybuowaną nielegalnie w literackim „podziemiu” w XVII i XVIII wieku. Odkrycia kilku ważnych traktatów należących do littérature clandestine dokonano dopiero w ostatnich dekadach, ale pisma te wciąż są ignorowane przez większość badaczy tematu. Podczas swojego wystąpienia prof. Schröder omówi m.in. anonimowe dzieło Theophrastus redivivus (1659), pisma pierwszego znanego ateisty Matthiasa Knutzena, a także dwa traktaty z końca XVII wieku: Traité des trois imposteurs i De tribus impostoribus. Uczony z Marburga przedstawi również „jeden z najwspanialszych intelektualnie” (określenie J. Israela) tekstów wczesnego ateizmu – traktat Symbolum sapientiae.

Ostatnie wspomniane dzieło będzie dyskutowane dodatkowo podczas warsztatu, który prof. Winfried Schröder poprowadzi 6 marca 2020 roku.

Wykład i warsztat odbędą się w języku angielskim.

 

Prof. Winfried Schröder (ur. 1956) – niemiecki filozof i historyk filozofii, badacz zjawiska ateizmu i deizmu, od 2006 roku profesor na Uniwersytecie w Marburgu. Doktorat obronił w 1986 roku na Uniwersytecie w Bochum, habilitację uzyskał w 1996 roku na Wolnym Uniwersytecie Berlińskim. Jego zainteresowania badawcze dotyczą historii metafizyki i dziejów religii ze szczególnym uwzględnieniem krytyki religii. W swoich badaniach szczególny nacisk kładzie na filozofię nowożytną i Oświecenia. Autor licznych artykułów naukowych, przekładów i opracowań tekstów źródłowych, redaktor wielu opracowań zbiorowych. Do jego prac należą m.in.: Spinoza in der deutschen Frühaufklärung (1987), Ursprünge des Atheismus. Untersuchungen zur Metaphysik- und Religionskritik des 17. und 18. Jahrhunderts (1998), Moralischer Nihilismus. Typen radikaler Moralkritik von den Sophisten bis Nietzsche (2005), Athen und Jerusalem. Die philosophische Kritik am Christentum in Antike und Neuzeit (2011).